Roztoczański Park Narodowy

Pierwsza próba powołania Roztoczańskiego Parku Narodowego - RPN -została podjęta w 1939 r., w ostatnim okresie istnienia Ordynacji Zamojskiej. Miał on objąć lasy ciągnące się wzdłuż doliny Wieprza od Krasnobrodu do Kawęczynka. Wtedy plany pokrzyżowała wojna. Ostatecznie park został utworzony 10 V 1974 r. na terenach leśnych w okolicy Zwierzyńca, zwanych Lasami Zwierzyniecko-Kosobudzkimi, jako trzynasty park narodowy w Polsce. Na jego bogato zróżnicowany krajobraz składają się zalesione wzgórza porozcinane szerokimi, piaszczystymi dolinami rzeki Wieprz i strumienia Świerszcz. We wsch. części parku występują głębokie wąwozy lessowe. Różnice w wysokości dochodzą do 100 m. Powierzchnia parku pierwotnie obejmowała 4800 ha, a obecnie 8481,76 ha, z czego aż 93% stanowią lasy. W większości zachowały one swój naturalny charakter, są przy tym silnie zróżnicowane drzewostanowo i siedliskowo. Przebiega tędy płn.-wsch. granica zwartego występowania buka zwyczajnego, jodły pospolitej, klonu, jaworu i lipy szerokolistnej. W parku zachowało się wiele gatunków roślinności o charakterze reliktowym. Oprócz gatunków środkowoeuropejskich występują także rośliny górskie (np. narecznica szerokolistna, porzeczka alpejska, wilczomlecz migdałolistny), północne (np. zimoziół północny), płd.-wsch. (np. ciemiężyca czarna, storczyk kukawka) i atlantyckie (np. widłak torfowy). Interesująca jest także fauna. Roztoczański Park Narodowy znany jest z hodowli dzikich koni leśnych, tzw. koników polskich. Z innych osobliwości warto wspomnieć o wężu eskulapa. Zobaczyć go można było niegdyś w okolicy wzniesień Nart i Tartaczna Góra, w ostatnich latach nie stwierdza się jednak już jego występowania.

Teren parku znajduje się na styku czterech krain: Roztocza Środkowego, Roztocza Zachodniego, Równiny Biłgorajskiej (szerzej Kotliny Sandomierskiej) i Padołu Zamojskiego (szerzej Wyżyny Lubelskiej). Na zboczach i wierzchowinach dominują gleby brunatne, płowe i rędziny. Dużą powierzchnię zajmują gleby bielicowe i rdzawe. W dolinach rzecznych dominują gleby bagienne i torfowe.

Park otoczony jest otuliną, czyli strefą ochronną, którą stanowi kilkukilometrowy pas wokół granic RPN. Co ważne, jej walory przyrodnicze i krajobrazowe zbliżone są do warunków panujących w parku narodowym.

Mimo znacznego zalesienia, obszary wewnątrz parku - poza dolinami rzecznymi Wieprza i Świerszcza - pozbawione są wód powierzchniowych, a to za sprawą przepuszczalnego podłoża. Osobliwość stanowi przy tym potok Świerszcz, mający swe źródła w torfowiskach w płd. części parku. Przed ujściem do Wieprza w Zwierzyńcu na jego biegu utworzono sztuczne stawy - Echo, Czarny, Florianka i Kościelny.

źródło: A. Pawłowski: "Roztocze, Puszcza Solska, Lasy Janowskie i Wyżyna Wołyńska (część polska).