Puszcza Solska i Lasy Janowskie

Puszcza Solska zajmuje powierzchnie 124 000 ha i stanowi drugi co do wielkości kompleks leśny w Polsce. Większe (o 27 000 ha) są jedynie Bory Dolnośląskie, a porównywalny obszar zajmują jeszcze Puszcza Notecka, Bory Tucholskie, a także Puszcza Białowieska (jej część znajdująca się w obecnych granicach Polski). Puszczę Solską tworzy kompleks leśny Równiny Biłgorajskiej (Puszczańskiej, w tym Lasy Janowskie), a także część lasów Roztocza. Obszar pomiędzy Józefowem, Narolem, Rudą Różaniecką a Osuchami chroniony jest w Parku Krajobrazowym Puszczy Solskiej o powierzchni 28 980 ha. W pobliżu znajduje się inny potężny obszar leśny - Puszcza Sandomierska (o powierzchni 110 000 ha). Jeszcze w okresie średniowiecza stanowiła ona wraz z Puszczą Solską jeden zwarty kompleks leśny.

Na terenie Puszczy Solskiej, na grubych pokładach iłów mioceńskich zalegają utwory piaszczyste, zwykle w postaci tzw. wydm śródlądowych. W części płd. występują wyższe kępy (miejscami osiągające wysokość ponad 200 m n.p.m.), gdzie odsłaniają się iły z pokrywą żwirów. Najczęściej spotykanym zbiorowiskiem leśnym jest bór, w którym gatunkiem dominującym jest sosna, tworząca w wielu miejscach monokultury. Na glebach piaszczystych występują także dąb, jodła, buk, brzoza, lipa, klon, grab, w dolnym piętrze leszczyna i jałowiec, a na terenie podmokłym olsza. W miejscach mniej dostępnych zachowały się naturalne zespoły leśne, w tym rosnące na lessach szczególnie cenne drzewostany jodłowe. Wśród fauny występuje bączek, perkoz rdzawoszyi, bocian czarny, nietoperz, orlik krzykliwy, żołędnica, wydra. Na torfowiskach zatrzymuje się żuraw. Szczególnie pięknie prezentują się doliny rzeczne na granicy Równiny Biłgorajskiej i Roztocza wraz z seriami małych wodospadów chronionych w rezerwatach krajobrazowych „Nad Tanwią" (41,33 ha, okolice Rebizantów), „Czartowe Pole" (63,71 ha, okolice Hamerni) i „Szum" (16,96 ha, okolice Górecka).

Atrakcją przyrodniczą Puszczy Solskiej są rozległe torfowiska (głównie wysokie i przejściowe) i bagna pełniące rolę ogromnego zbiornika retencyjnego, z którego wypływają liczne potoki. Interesujące są również śródwydmowe jeziorka i bezodpływowe zastoiska, leżące na piaszczystych pofałdowaniach terenu, zwane smugami. Torfowiska porastają żurawiną, głogiem, leszczyną, jałowcem, dereniem, bzem, a także czarną jagodą. Występuje wiele rzadkich gatunków roślin, jak rosiczka okrągłolistna i długolistna, widłak torfowy czy kosaciec syberyjski. Na tym terenie funkcjonuje kilka rezerwatów torfowiskowych, m.in. „Obary" (82,25 ha) w pobliżu miejscowości Dąbrowica, i „Nowiny" (5,86 ha, koło wsi o tej nazwie).

Część kompleksu leśnego Puszczy Solskiej, położonego na płd. od Janowa Lubelskiego określa się jako Lasy Janowskie. Utworzono tu Park Krajobrazowy (39 150 ha), a następnie Leśny Kompleks Promocyjny. Jego przeważającą część zajmują bory sosnowe, z enklawami lasów mieszanych i jodłowych. Krajobraz urozmaicają piaszczyste wydmy, malownicze doliny śródleśnych rzek i duże kompleksy stawów. Niezwykle bogata jest janowska fauna, szczególnie od strony ornitologicznej. Można tu zobaczyć orła bielika, żurawia, orlika krzykliwego, bąka, cietrzewia, głuszca, bociana czarnego. Flora to 39 gatunków porostów, 18 gatunków wątrobowców, 101 gatunków mchów i 795 gatunków roślin naczyniowych. Naliczono 97 zespołów roślinnych. Występuje tu widłak torfowy, rosiczka, bagnica torfowa, czosnek niedźwiedzi i siatkowaty, storczyk plamisty, wawrzynek główkowaty, wilczomlecz migdałolistny i wiele innych.

Na terenie Lasów Janowskich funkcjonuje obecnie sześć rezerwatów przyrody:

• Lasy Janowskie - 2673 ha, utworzony w 1984 r. na terenie Partyzanckiego Parku Pamięci Narodowej. Obejmuje słynne Porytowe Wzgórze, dolinę Branwi, stawy i bory. Głównie rośnie tu sosna, choć występują także piękne płaty drzewostanów jodłowych, z domieszką buka, dębu i olchy.
• Jastkowice - 46 ha, ustanowiony w 1959 r. Obejmuje niegdyś typowy dla Puszczy Solskiej, niemal pierwotny las mieszany. Rosną tu jodły, dęby szypułkowe, lipy drobnolistne i buki. Wiek wielu drzew w Jastkowicach określa się na ok. 200 lat.
• Imielty Ług - 802 ha, utworzony w 1988 r. na terenie zajmowanym przez torfowiska wysokie (miąższość torfu 6 m), przejściowe, stawy i bory (głównie bór mieszany wilgotny). Centralną część rezerwatu zajmuje zarastający staw, będący dawnym naturalnym jeziorem. Bagno w części płn. tworzy stawy Imielty Ług i Radetko, przecięte groblą. W części płd. niemal w sam środek, wcina się wąski język lasu porastający wydmę. Naliczono tu 45 zespołów roślinnych. Występują turzyce, bagnica torfowa, widłaki, rosiczki i salwinia pływająca. Bagno Imielty Ług to także ostoja ptactwa - ok. 95 gatunków (m.in. licząca ponad 1000 gniazd kolonia mewy śmieszki).
• Szklarnia - 278 ha, ustanowiony w 1989 r., chroni rozległe bagnisko i lasy sosnowo-jodłowe tworzące zespoły borowe. Występują także brzoza i olcha.
• Kacze Błota - 168 ha, powołany w 1988 r., rezerwat obejmujący bór bagienny i torfowisko wysokie, a w najbardziej podtopionej części torfowisko przejściowe.
• Łęka - 378 ha, ustanowiony w 1999 r., obejmujący lasy łęgowe, olsy, bory mieszane. Występuje jesion, wiąz i - miejscami - jawor.

  Planuje się jeszcze powołanie rezerwatów:

• Modrzewina - 6 ha, chroniący stanowisko modrzewia polskiego,
• Bagno Rakowskie - 618 ha, zajmowane przez bór bagienny, a także torfowiska przejściowe i wysokie.

Warto wspomnieć także o ostoi konika polskiego w Szklarni.

Najważniejszą trasą turystyczną prowadzącą przez Puszczę Solską i Lasy Janowskie, jest szlak „walk partyzanckich" (część zach. znakowana czerwono, część wsch. czarno). Uzupełniają go szlaki: „szumów" (w okolicy Suśca, niebieski), „ziemi józefowskiej" (zielony) i "krawędziowy" (czerwony). Dodatkowo utworzono sieć szlaków w okolicy Porytowego Wzgórza pod Janowem Lubelskim. Warte poznania są także dwie ścieżki przyrodnicze w rezerwatach: „Czartowe Pole" koło Hamerni i „Bukowy Las" koło Narola.

źródło: A. Pawłowski: "Roztocze, Puszcza Solska, Lasy Janowskie i Wyżyna Wołyńska (część polska).